Gaat Polen richting een dictatuur?

Poolse parlement – Foto REUTERS

Voor Polen is deze dagen de nodige aandacht in onze media naar aanleiding van twee wijzigingen die het Poole parlement heeft goedgekeurd. De eerste betreft hun Constitutioneel Hof, de tweede hun mediawet. Alle artikelen in onze media focussen erop dat die wijzigingen de Poolse democratie verzwakken en een dictatuur mogelijk maken. Wat is er aan de hand? Leggen onze media terecht de vinger op een gevaarlijke ontwikkeling en is hun verhaal daarmee volledig?

Wat dat Constitutioneel Hof betreft, daarin was altijd een nipte meerderheid voldoende en dat moet voortaan een tweederde meerderheid zijn. (Een Constitutioneel Hof toetst wetten aan de grondwet. Nederland heeft er niet eens eentje.) Het is goed om te beseffen dat in Polen elke regering de mogelijkheid heeft om nieuwe leden voor dat hof te benoemen. Van dat recht maakte de nieuwe, sinds november heersende, regering flink gebruik door maar liefst vijf nieuwe rechters te benoemen in het 15 leden tellende hof. Ik weet niet de precieze details van de Poolse regelgeving, maar critici menen dat deze forse benoeming illegaal is. In elk geval leidt de combinatie met de meerderheidsaanpassing ertoe dat deze regering minder te vrezen zal hebben van dit Constitutioneel Hof, dat blijkbaar voornamelijk bestond uit rechters die deze regering slechtgezind zijn.

Inzake de media keurde het Poolse parlement deze week een aanpassing goed die de regering het recht geeft om de hoogste leiding van door de staat betaalde media te benoemen. Critici menen dat daarmee de onafhankelijkheid van de journalistiek in het geding is. Er is ook al uitgebreid tegen geprotesteerd.

Ook, of misschien juist, de EU heeft met de aanpassingen grote moeite. EU-parlementsvoorzitter Martin Schulz sprak van een “staatsgreep” en eurocommissaris Frans Timmermans noemde het “een uitholling van de rechtsstaat“. Hebben zij gelijk en niets anders dan gelijk?

Het is zeker waar dat dit soort maatregelen tot de eersten behoorden in landen waar we de afgelopen eeuw een dictatuur zagen groeien. Dus ja, zij hebben gelijk indien zij in abstracte zin zouden stellen dat zulke maatregelen passen in een scenario van lieden die een dictatuur willen vestigen. Maar nee, zij hebben niet gelijk indien zij stellen dat deze Poolse regering bestaat uit lieden die een dictatuur willen vestigen. Althans, zo vindt Andrzej Duda, de nieuwe president van Polen. Nu zal iedere dictator-in-spe met de hand op het hart verklaren geen kwade, dictatoriale bedoelingen te hebben en het is zelfs goed mogelijk dat zulke bedoelingen er aanvankelijk echt niet waren. Macht corrumpeert, zegt men, daarmee bedoelend dat men anders tegen macht gaat aankijken vanaf het moment dat men macht heeft en dat dit betekent dat men die macht wil trachten te bestendigen en vergroten. Maar je zou ook kunnen betogen dat er toch meer rationale achter deze Poolse maatregelen zit. Wat dreef deze nieuwe regering ertoe om die aanpassingen erdoorheen te jassen? Heel kort: Binnen de regering voelde men een noodzaak om fundamenteel in te grijpen, wilde het kunnen regeren zoals beloofd.

De PiS – afkorting van ‘Recht en Rechtvaardigheid’ – heeft bij de verkiezingen in november 2015 de absolute meerderheid verkregen. In onze media wordt die nieuwe regering rechts genoemd, wat zeker het geval is als je nationalisme/patriotisme en antimigratiestandpunten typische kenmerken van rechts noemt. Toch heet ook de partij Burgerplatform, die de laatste acht jaar aan de macht was, rechts. Maar Burgerplatform en PiS stonden in de verkiezingsperiode lijnrecht tegenover elkaar. (Links is in Polen al een flinke tijd buiten beeld.) Dat de PiS zo overduidelijk die verkiezingen won, heeft het zeker ook te danken aan het antimigratiegevoel onder de bevolking. Vanaf de installatie als regering ondervond het echter tegenwerking vanuit het Constitutioneel Hof en van die (staats)media, waardoor een crisis dreigde. Immers, verkiezingsbeloften dreigde het niet te kunnen gaan waarmaken. De wetsaanpassingen moeten die beloften weer mogelijk maken.

De meerderheidsaanpassing van het Hof werd door Duda goedgepraat met het argument dat Hofbesluiten maar beter bij ruime meerderheid kunnen worden ondersteund, dat zo de kans op doorsluimerende tweespalt sterk wordt verkleind. Ik vind zelf dat daar zeker wat voor te zeggen is, maar de EU is er niet gelukkig mee. De woordkeuze van een Schulz en Timmermans suggereert dat zij zich opwerpen als hoeder van de Europese democratische normen en waarden. Echter, bij nadere beschouwing blijkt het allemaal eerder te maken te hebben met de politieke keuze(n) van de huidige regering, die met name tegen de migrantenquota is die de EU heeft opgelegd. Dat het om politiek gaat, en niet om normen en waarden, blijkt als we dingen eens omdraaien. Stel dat die regering juist pro migrantenquota is en opgezadeld zit met een Hof waarin net even teveel rechters zitting hebben die juist tegen zulke quotadictaten zijn, zou bij eenzelfde ingreep ook dan door de EU gesproken zijn over een ‘uitholling van de rechtsstaat’? Of op andere manier andersom: Stel dat de regering niet voor een verhoging naar tweederde had gestemd, maar juist voor een verlaging naar 51 procent (want men wist acht van de 15 rechters achter zich geschaard), was ook dat ‘een uitholling van de rechtsstaat’ genoemd?

Wat de media betreft vindt de Poolse regering dat die worden overwoekerd door “bevooroordeelde” journalisten. Uit andere uitspraken blijkt dat de PiS dan met name het katholieke gedachtegoed mist of zelfs aangevallen voelt in de media. Door de aanpassing van de mediawet te zien als ‘een uitholling van de rechtsstaat’ lijkt de EU ook in deze vooral partij te kiezen. Laten we wederom sommige dingen omdraaien: Stel dat de Poolse media worden overwoekerd door katholieke journalisten en een linkse regering wil die machtsfactor eindelijk eens breken door eenzelfde maatregel als nu gebeurt in te voeren, zou de EU dan ook hebben geprotesteerd? Zouden de Nederlandse media dan ook verslag hebben gedaan zoals ze nu doen? Of stel dat het niet om een katholieke overwoekering was gegaan, maar om een journaille met een bijzonder hoog gehalte antisemieten? Of met lieden die veel sympathie voor nazisme blijken op te brengen?

In Nederland worden de NOS en andere MSM wel “te links” genoemd, uiteraard door lieden die zichzelf als rechts profileren. Er moet dan meer recht gedaan worden aan het rechtse kamp, vinden ze. Ikzelf wil niet rechts genoemd worden, maar zo word ik wel vaak genoemd, alleen maar omdat ik het dan met de kijk van ‘de linkse partijen’ op zekere zaken niet eens ben. Hoe dan ook, ik behoor wel tot degenen die de Nederlandse media onevenwichtig vinden. Ook wat de private bladen betreft zie ik die onevenwichtigheid, maar dat kan ‘rechts’ zichzelf aanrekenen. Immers, het is allemaal privaat. (Wat niet wegneemt dat ik het zou toejuichen als bijvoorbeeld de Volkskrant een andere hoofdredacteur kreeg. Philippe Remarque is een prima kerel, maar hij laat me toch teveel ruimte aan journalisten die termen als extreemrechts en populist gebruiken om politieke tegenstanders in de hoek te zetten. Liever zag ik een Martin Sommer bij de Volkskrant het stokje overnemen.) Echter, bij door de staat gesubsidieerde media ligt dat anders. In laatste instantie zijn de belastingbetalers de overheid en ik zou het niet juist vinden als een toevallig bij meerderheid regerende partij de NOS zou gaan voorzien van een volgzaam type directeur uit eigen gelederen. Maar ik vind het al evenzeer onjuist dat de NOS-redactie zo ‘eenzijdig’ én activistisch is als het nu is. Misschien niet eenzijdig en activistisch in jouw ogen, maar wel in de mijne. En met mij, in de ogen van velen. Die ergeren zich groen en geel, niet aan elk item, maar wel aan zekere items, bijvoorbeeld betreffende de ‘migranten’, Israël, de EU en nog zo wat onderwerpen.

Indien het de bedoeling van de Poolse regering is om hun staatsmedia evenwichtiger en vooral objectiever en los van activisme te maken, dan heeft het mijn zegen. Als het er ook op toeziet dat het Constitutioneel Hof gevrijwaard wordt en blijft van activistische rechters, heeft ook dat mijn zegen. De toekomst zal het leren; we houden een oogje in het zeil, maar voor nu krijgen ze even mijn steun.

Advertenties

10 thoughts on “Gaat Polen richting een dictatuur?

  1. Het artikel is teveel over één kam, voorbeeld: Waarom wil men de gehele media onder staatstoezicht plaatsen, inclusief de commerciële zenders?
    Men kan de situatie in Polen niet vergelijken met die van Nederland, is gewoon onvergelijkbaar! Al was het maar om de rechtszekerheid die men in Nederland geniet.
    De staatsmedia in Polen evenwichtiger maken acht ik naïef, zeker de invloed die de kerk nog steeds in Polen heeft.
    Dit alles kan men niet los zien van het feit dat investeerders Polen al de rug toekeren. Naast de aanpak van Banken en grote buitenlandse bedrijven.
    Het gaat uiteindelijk om de uitwerking van maatregelen in Polen, die gezien de verhoudingen anders uitwerken dan in Nederland. De woorden zijn wel hetzelfde alleen de uitwerking niet.
    Beetje ongerust ben ik wel!

    Like

    • Over één kam scheren lijkt me niet de juiste uitdrukking hier. Wel is waar dat ik nog maar beperkte kennis heb over de actuele Poolse situatie en dat ik daardoor belangrijke details kan hebben gemist en zodoende ‘ongenuanceerd’ heb geschreven. Daarom goed dat erop gereageerd wordt.
      Over het willen plaatsen van alle media, inclusief de commerciële, onder staatstoezicht wordt in de Nederlandse media tot nu toe amper geschreven. Alleen in het FD tref ik er wat over aan (http://fd.nl/economie-politiek/1127466/polen-wil-media-onder-staatscontrole-brengen). Op zich al bedenkelijk dat de Nederlandse media er beperkt over schrijven, maar wel evengoed een dure conclusie aan ieder bericht toevoegen, namelijk dat de democratie in Polen in het geding is.
      Wel las ik elders dat PiS afwil van buitenlandse eigenaren. Toch kan ook dat niet per definitie als anti-democratisch worden beschouwd. Stel je voor dat we merken dat een Russische eigenaar van een Nederlandse krant de redactie ‘op zijn Russisch’ gaat aansturen, dan zou in Nederland de roep om terugkopen ook toenemen, denk ik.
      Idem met betrekking tot banken en investeerders. We zien nu zelf wat er van buitenlanders verwacht kan worden; zie hoe Sun Capital Partners met V&D is omgegaan.

      Het politiek handelen van PiS blijkt te drijven op nationalisme/patriotisme en conservatieve katholieke waarden, dus weg van bemoeienis door buitenstaanders. Passen ze dan nog wel in de EU? Volgens mij wel degelijk, althans in een EU die alle lidstaten de eigen identiteit ten volle blijft gunnen en zich verre houdt van dictaten. Dat het ene land zich dan vertwijfeld afvraagt of die ‘eigen identiteit’ wel past bij de Europese normen en waarden aangaande democratie, geeft zo’n land nog niet het recht om die eigen identiteit zomaar af te pakken. Het volk moet eerst ruim achter zulke besluiten staan, niet eerder.

      Like

      • Beste Peter,
        Ik woon al 13 jaar in Polen, en weet nog niks! Dat de Nederlandse media er weinig aandacht aan schenken komt vooral door de weinige correspondenten die de media nog in Polen hebben. Met veronderstellen bereik je niets, Rusland en alle andere landen in die regio zijn niet te vergelijken met Nederland, al was het maar dat men in die landen totaal anders denken over corruptie.

        Dat het botst met Brussel kan de grootste oen weten, anderzijds gaat er wel ontzettend veel geld heen die niet altijd optimaal ingezet wordt. Je kan buitenlandse ondernemers niet meer weren, doen ze dat dan investeert geen enkel land meer in Polen.

        Gedane zaken nemen geen keer, dit gaat ook voor Polen op, frappant is dat de Economische gebieden in Polen waar grote buitenlandse fabrieken zijn nergens genoemd wordt. Vooral in het zuiden van Polen is veel vervangend werk voor voormalige mijnwerkers. Als die fabrieken vertrekken dan heeft Polen een groot probleem.

        Pis speelt in op de onderbuik gevoelens van veel Polen, maar dat is iets anders dan staatsmanschap. Het spel met de media is gevaarlijk, het zijn niet de minste die daar in Polen tegen protesteren. Wat PiS wil is macht, en niets anders. De rest wordt er aan opgehangen. Ze gaan niet voor niets steeds naar het Zuiden van Polen, ze weten wat er gaat gebeuren als mensen het spelletje door krijgen.

        Polen en de EU zijn tot elkaar veroordeeld en zal altijd botsen. Zonder EU en NATO is Polen niet in staat om de huidige economie in stand te houden en zal de toevlucht van jongeren naar het buitenland nog meer toenemen.

        De lonen zijn gewoon te laag om een fatsoenlijke toekomst en pensioen te garanderen, dat weet PiS ook. Zal mij benieuwen waar ze de komende maanden mee komen. Eén ding staat bij voorbaat vast: werknemers zullen ‘verbeteringen’ zelf moeten betalen. Buitenlandse ondernemingen zijn niet naar Polen gekomen om de belastingen te spekken.

        Like

  2. Waar we naar kijken is een politiek gepolariseerd Polen zoals dat al sinds 1989 bestaat. In de woelige dagen na de ‘wende’ wisten de poolse communisten heel wat staatsbezit en belangrijke posities tegen lage prijzen binnen te halen. Tegenwoordig noemen ze zich sociaal-democraten en de laatste regering is ten onder gegaan aan een reeks van corruptieschandalen. PiS nog onder de omgekomen broer van Kascinsky kon eerder een regering vormen met het programma om het ‘illegaal’ verworven bezit terug te halen en een einde te maken aan de corruptie. Nu ze met een stevige meerderheid weer aan de macht zijn gekomen, zijn ze hard van plan om verdere uitvoering te geven aan dat programma.
    Er wordt wel gezegd dat het platte land PiS aan de macht heeft gebracht, echter ook veel stedelingen hebben PiS hun stem gegeven. Ze krijgen er een nogal conservatief progrmma bij waar ze niet allemaal even gelukkig mee zijn.
    De Europese leiders zijn terecht ongerust. Polen is binnen Europa veel sterker dan een aantal jaren geleden omdat het met gelijkgezinde voormalige oost-bloklanden een stevige groep vormt. De anti-islam, anti-immigratie en anti-Europese overheersing standpunten kunnen hun uitstraling naar Zuid en West Europa hebben.
    In het blog hierboven heeft van Lenth al laten zien dat de ophef onder de Europese leiders nogal wat groter is dan de feitelijke problemen. Ze kiezen de verkeerde insteek door de eurofiele maar corrupte sociaasl-democraten te steunen. Dat zal kwaad bloed zetten onder de Poolse bevolking en het zal zijn invloed op de toekomstige ontwikkeling van Europa beïnvloeden.

    Polen is economisch sterk en heeft eigenlijk niet geleden onder de economische crisis. Een relatief groot deel van de economie is nog zwart, daardoor lijkt Polen met haar officiele inkomen armer dan het in feite is. Door de gemiddeld lage lonen is Poilen aantrekkelijk voor Wesr-Europese bedrijven. Volkswagen heeft bijvoorbeels al een grote productiefaciliteit in Poznan, maar bouwt op dit ogenblik een gigantische productiefaciliteit bij Wrzesnia. Het lijkt mij de vraag hoe lang Poolse regeringen de lonen laag weten te houden en PiS heeft beloofd de teugels op dat terrein iets te laten vieren. Polen, nog niet verwend door welvaart bestaat uit harde werkers die een hoge productie halen. Het lage sociale voorzieningenniveau is dan ook mede een verklaring voor de trek van Poolse gastarbeiders naar Zuid- en West-Europa.

    Ik neem aan dat PiS uiteindelijk wel zijn mandaat zal verliezen omdat vooral de jonge generatie de conservatieve agenda niet pikt. Dat betekent nog niet dat de sociaal-democraten zullen terugkomen. De stemming onder de bevolking als geheel is euro-kritisch en overwegend anti sociaal-democraten.

    Polen kun je alleen begrijpen als je haar geschiedenis begrijpt. Het is nog te kort een zelfstandige natie om met zelfvertrouwen deel te nemen aan het Europese project. Dat geld m.m. ook voor de andere voormalige oostbloklanden. Ze zullen zich niet gemakkelijk laten dwingen en zich hevig verzetten. De Europese leiders zouden er dan ook goed aan doen om minder bevooroordeeld te reageren en de Europese ontwikkelingen minder ambitieus voort te zetten. Je kunt niet harder gaan dan de langzaamsten in de groep.

    Like

    • Wat corruptie schandalen betreft doet PiS niet onder voor PO. De wijze waarop PiS corruptie te lijf ging is voor mij niet zonder kritiek. Om bij een verdachte van corruptie een antiterrorisme (GROM)eenheid langs te sturen is voor mij twee bruggen te ver.

      De stemmenwinst is mede te danken aan stemmers van buiten Polen die het resultaat van van Po in de regering jaren anders beoordeelden dan PO zelf. Daar heeft PiS zijn overwinning door behaald. PO heeft door de vele schandalen, zoals het Amber Gold-schandaal, waarbij de zoon van Tusk betrokken was veel stemmen verloren. Overigens ook een oud werkgever van Tusk.

      Over de economie van Polen hang ik de mening aan dat die niet zo sterk is dan het lijkt. Door enorme EU-subsidies wordt in feite een schijn boekhouding geschapen, pas na 2020 wordt dit meetbaar. De gekozen voorbeelden zijn wel tot stand gekomen door lage lonen en vrijstelling van belasting voor zoveel jaar etc.

      Het gevoerde beleid van lage lonen in Polen doet denken aan China en is op den duur niet houdbaar, hoe dit op te lossen zal een puzzel worden. Polen is inderdaad Euro-kritisch, maar dit zijn ze in Nederland ook, is op zich geen nieuws.

      PiS zal na deze regering periode sterk aan invloed moeten inleveren:
      – de kerk spreekt de jongeren van Polen minder aan, waar PiS veel steun vandaan haalt;
      – plan om ouderen gratis medicijnen te geven zal bij een oplopende staatsschuld moeilijk te verwezenlijk zijn omdat ouderen vaker duurdere en langer medicijnen gebruiken;
      – beter was geweest om de medicijnen tussenhandel aan te pakken;
      – de lonen verhogen kan banenverlies opleveren;
      – de economische zones zouden geen belastingvoordeel meer genieten als PiS zijn plannen doorzet om de buitenlandse in Polen te verminderen;
      – merendeel van de bedrijven die daar zitten zijn van buitenlandse oorsprong;
      – extra bankbelasting zal geen vrienden maken bij banken waar Polen geld leent;
      – toeslag voor derde kind, dat later in het buitenland gaat werken, zal geld kosten waar het rendement op de langere termijn twijfelachtig is.

      PiS kan wel roepen maar in de praktijk moet je ook leveren, één van de zaken waar politieke partijen in Polen sterk worden afgerekend. Iets wat PO nu ook weet. Na 25 jaar van ondersteuning door de EU is het op zich een goed ding dat de EU resultaten wil zien, iets wat ze eerder al hadden moeten doen en nagelaten hebben. De EU heeft Polen aan de subsidie infuus gelegd, de volgende regering van Polen wordt straks geconfronteerd met het langzaam dichtdraaien van het kraantje en Polen het op eigen kracht verder moet.

      Voorlopig zijn de EU en Polen tot elkaar veroordeeld, wat men ook roept.

      Like

      • Zo lang Brussel Polen aan het lijntje houdt met ons geld zal Polen wel proberen die geldstroom overeind te houden.
        Niets tot elkaar veroordeeld, omkoping, en die stopt een keer.
        Na de georganiseerde aanrandingen in Duitse steden door ‘migranten’ zal de animo snel verder afnemen, eens kijken wanneer Merkel valt.
        Dan valt de EU uit elkaar, en kan het puin geruimd worden.
        Hoezeer men in Brussel in de eigen illusies geloofde, nog gelooft, vrees ik, bleek uit het volkslied in de zogenaamde grondwet van 2005.
        De Europese culturen bestaan door hun verscheidenheid, waar de hutspot van culturen in de VS toe heeft geleid kan iedereen zien, binnenlands een asociaal land, buitenlands een agressief militair land.
        Dat pad is Brussel ook opgegaan.

        Like

  3. Peter Louter en Jan Vrielink, dank voor de uitgebreide toelichtingen van de situatie in Polen. Ik vermoed zelf dat niet alle genoemde zaken even relevant zijn voor het eigenlijke thema dat ik aansneed, maar dat kan aan mij liggen. Het gaat me om de vraag of het werkelijk zo is dat de PiS nu dingen doet met het oog een dictatuur te vestigen. Ikzelf zie dat vooralsnog niet zo somber in.

    Straks is er in Nieuwsuur aandacht voor. Dan is er een interview met een journalist van de Poolse tv. Gek toch, zou ik de enige zijn die dat merkwaardig vindt? Het is zo voorspelbaar. Die geïnterviewde zal vanzelfsprekend moord en brand gaan verkondigen en gaan bevestigen dat de vrijheid van pers in het geding is. Slagers die hun eigen vlees keuren, zoiets.

    Like

  4. Zonet Nieuwsuur gezien. Mijn hemel, wat een eenzijdige informatie. Alle aan het woord komende mensen zijn uit juist de media die PiS wil indammen. Dus precies die mensen die PiS zo blijken te hebben gedwarsboomd.

    Like

  5. En weer zien we dat Europa niet bestaat, dan door een Brusselse dictatuur.
    Waarom mogen de Polen hun eigen zaakjes niet regelen zoals zij willen ?
    Meent Brussel de hele wereld naar de hand van de vermeende Europese waarden te moeten zetten ?
    Zoals bombarderen in het Midden Oosten, sancties tegen Rusland, VS multinationals de baas laten spelen, ook bij ons, zodat onze regeringen nog minder te vertellen krijgen ?
    Bovendien heeft Brussel ook op het gebied van democratie en persvrijheid een ton boter op z’n hoofd.
    Bij de laatste EU verkiezingen werd geprobeerd anti EU partijen uit te sluiten.
    Een Brussels orgaan voor toezicht op alle media in de hele EU is er door verzet van Engeland net niet gekomen.
    En wie is zo gek een diep gelovig land, katholiek, Islam inwoners op te kunnen dringen ?

    Like

    • Polen zijn diep gelovig? Bent u daar wel eens geweest? Want het lijkt me dat y schrijft over iets waar je geen kennis van maakt… Hoeveel mensen gaan iedere zondag naar kerk? Weet u dat?

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s